Monumenten
De gemeente Rijnwaarden telt 29 rijksmonumenten en 13 gemeentelijke monumenten. Voor monumenten gelden andere regels dan voor 'normale' gebouwen en terreinen, omdatde overheid monumenten extra wil beschermen en in stand wil houden. Voor veranderingen aan een monument heeft u bijvoorbeeld altijd een bouw- of sloopvergunning nodig plus een monumentenvergunning. Voor restauratie kunt u een beroep doen op subsidies.
Wat is nou precies een monument?
Monumenten zijn gebouwen en terreinen, die over het algemeen, meer dan 50 jaar geleden zijn gebouwd of aangelegd en die van algemeen belang zijn vanwege hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde. Er zijn rijksmonumenten: gebouwen en terreinen die voor Nederland als geheel belangrijk zijn en er zijn gemeentelijke monumenten: gebouwen en terreinen die voor de gemeente belangrijk zijn.
Monumentenwet
In de Monumentenwet wordt een monument als volgt gedefinieerd: "alle vóór tenminste vijftig jaar vervaardigde zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde". Een object dat aan deze criteria voldoet, is echter pas een beschermd monument als het op het monumentenregister staat.
Vergunningen
Wanneer een pand is aangewezen als rijksmonument of gemeentelijk monument is het verboden dit monument af te breken of te veranderen zonder voorafgaande monumentenvergunning van burgemeester en wethouders. De vergunning wordt alleen verleend als de monumentale waarde van het monument door de voorgenomen veranderingen niet of heel minimaal wordt aangetast. Als het om een beperkte ingreep gaat, bijvoorbeeld normaal onderhoud, waarbij de monumentale waarde niet wordt aangetast, is geen monumentenvergunning nodig.
Voor het verbouwen van een monument is in principe ook altijd een bouwvergunning vereist en voor het slopen ervan een sloopvergunning. Meestal zal de monumentenvergunning tegelijk met een bouw- of sloopvergunning worden aangevraagd.
Subsidies
Eigenaren van erkende monumenten kunnen subsidie krijgen voor restauratie van hun eigendom. Onder restauratie worden verstaan de werkzaamheden aan het pand, die het normale onderhoud te boven gaan en die noodzakelijk zijn voor het behoud van het pand. Het gaat dus niet om bijvoorbeeld het aanbrengen van isolerende maatregelen, verbetering van comfort of om bijdragen in de exploitatie. Het is niet van belang of het pand door de eigenaar zelf wordt gebruikt of dat het verhuurd wordt. Er zijn subsidieregelingen voor rijksmonumenten en voor gemeentelijke monumenten.
Monumentstatus aanvragen
Iedereen kan een pand of een terrein voordragen voor een monumentenstatus. Met zo'n status kunnen we panden beschermen, maar tegelijkertijd blijft er aandacht voor het gebruik van het pand, zoals voor bewoning of bedrijvigheid.
Lijst van Rijksmonumenten
Hieronder staat een lijst met daarop de aangewezen Rijksmonumenten met omschrijving.
| Aerdtsedijk 49 | Aerdt | Dijkmagazijn |
| Aerdtsedijk 22 | Aerdt | Boerderij |
| Kerkweg 26 | Aerdt | Nederlans Hervormde Kerk |
| Keukbeek 7 | Herwen | Rooms Katholieke Kerk |
| Molenhoek 2 | Herwen | Gracht bij huis Aerdt |
| Molenhoek 3 | Herwen | Huis Aerdt |
| Ossenwaard 9 | Herwen | T-boerderij |
| Ossenwaard 9 | Herwen | Koetshuis met duivenslag |
| Dorpsdijk bij 36 | Lobith | Schipperspoort |
| Geuzenveld bij 1 | Lobith | Beltmolen |
| Markt 13 | Lobith | Nederlands Hervormde Kerk |
| Spijksedijk t.o. 34 | Spijk | Hijskraan met laad- en loskade |
| Europakade 10 | Tolkamer | Voormalig douane- en accijnzenkantoor |
| 's Gravenwaard 2 | Tolkamer | T-boerderij "Geerlingshof" |
| 's Gravenwaard bij 2 | Tolkamer | Graanschuur |
| Hoofdstraat 1, 3 | Tolkamer | Dubbel woonhuis |
| Hoofdstraat 5, 7 | Tolkamer | Dubbel woonhuis |
| Hoofdstraat 9, 11 | Tolkamer | Dubbel woonhuis |
| Hoofdstraat 28, 30 | Tolkamer | Dubbel woonhuis |
| Tolstraat 39, 41, 43, 45, 47 en 49 | Tolkamer | Blok van 6 woningen |
Lijst van gemeentelijke monumenten
Hieronder staat een lijst met daarop de aangewezen gemeentelijke monumenten met omschrijving.
| Dorpsdijk 51 | Lobith | Pastorie |
| Komstraat 5 | Lobith | Oude Gemeentehuis |
| Markt 4 | Lobith | Rooms Katholieke Kerk |
| Berghoofdseweg 3 | Pannerden | Landgoed "De Brouwerij" |
| Deukerdijk 42 | Pannerden | Poldergemaal "Oude Rijn" |
| Kerkstraat 2 | Pannerden | Rooms Katholieke Kerk |
| Kerkstraat 30, 32 | Pannerden | Rooms Katholieke Kerk |
| Pannerdensewaard 14 | Pannerden | Boerderijencomplex "De Raayhof" |
| Pannerdensewaard nabij 14 | Pannerden | Fruitmuur bij "De Raayhof" |
| Bijlandseweg 25 | Tolkamer | Gereformeerde kerk |
| Kerkstraat 30 | Spijk | Pastorie |
| Kerkstraat 32 | Spijk | Kerk |
| Grote Gelderse Waard | Duiker A | |
| Grote Gelderse Waard | Duiker B | |
| Grote Gelderse Waard | Duiker C |
